Ασφάλεια & Αντενδείξεις

Απόλυτες αντενδείξεις

Η μόνη απόλυτη αντένδειξη που αναγνωρίζεται καθολικά στη βιβλιογραφία υπερβαρικής ιατρικής είναι ο μη αντιμετωπισμένος πνευμοθώρακας. Οι κύκλοι συμπίεσης και αποσυμπίεσης μπορούν να τον μετατρέψουν σε πνευμοθώρακα υπό τάση. Ο αντιμετωπισμένος, σταθεροποιημένος πνευμοθώρακας δεν αποτελεί απόλυτη αντένδειξη· η κλινική απόφαση πρέπει να σταθμίζει τον επείγοντα χαρακτήρα της ένδειξης έναντι του πνευμονικού κινδύνου.

Σχετικές ή ειδικές χημειοθεραπευτικές παρατηρήσεις: η ταυτόχρονη χορήγηση δοξορουβικίνης (καρδιοτοξικότητα), μπλεομυκίνης (πνευμονική τοξικότητα), σισπλατίνης (επηρεασμένη επούλωση τραύματος) και δισουλφιραμίου (παρεμβαίνει στην αδρανοποίηση δραστικών μορφών οξυγόνου) προσεγγίζεται με προσοχή και μπορεί να θεωρηθεί απόλυτη αντένδειξη κατά την ενεργό έκθεση στο φάρμακο.

Σχετικές αντενδείξεις

• Σοβαρή ΧΑΠ με κατακράτηση διοξειδίου του άνθρακα — αντιμετωπίζεται με παρακολούθηση αερίων αρτηριακού αίματος και εξατομικευμένη αξιολόγηση κινδύνου-οφέλους.
• Πρόσφατη χειρουργική επέμβαση μέσου ωτός ή παραρρινίων — η δυσλειτουργία της σάλπιγγας του Ευσταχίου αυξάνει τον κίνδυνο βαροτραύματος· συνιστάται έγκριση από ΩΡΛ και προθεραπευτικός έλεγχος.
• Ενεργός λοίμωξη ανώτερου αναπνευστικού ή εμπύρετη νόσος — αναβολή θεραπείας μέχρι την υποχώρηση όπου το επιτρέπει η ένδειξη.
• Κλειστοφοβία — αντιμετωπίζεται με προθεραπευτική συμβουλευτική, σταδιακή έκθεση και επιλογή θαλάμου (οι πολυθέσιοι θάλαμοι ανέχονται καλύτερα την ανησυχία από τους μονοθέσιους).
• Ιστορικό επιληπτικής διαταραχής — αυξάνει τον κίνδυνο τοξικότητας οξυγόνου του ΚΝΣ· μπορεί να απαιτηθεί τροποποίηση πρωτοκόλλου (χαμηλότερη πίεση, μικρότερες συνεδρίες, διαλείμματα αέρα).
• Εγκυμοσύνη — η εκλεκτική HBOT πρώτου τριμήνου δεν συνιστάται· οι επείγουσες ενδείξεις (δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα) υπερβαίνουν τη σχετική αντένδειξη.
• Ιστορικό οπτικής νευρίτιδας — έχει περιγραφεί κίνδυνος εξέλιξης.
• Σακχαρώδης διαβήτης — απαιτείται στενή παρακολούθηση γλυκόζης· η HBOT μπορεί να μειώσει τη γλυκόζη αίματος κατά τις συνεδρίες.

Ανεπιθύμητα συμβάντα

Η συστηματική ανασκόπηση των Heyboer et al. (2017) παραμένει η πιο εκτενής ποσοτικοποίηση των παρενεργειών της HBOT στη δημοσιευμένη βιβλιογραφία.

• Βαρότραυμα μέσου ωτός — με μεγάλη διαφορά το πιο κοινό ανεπιθύμητο συμβάν, τυπικά ήπιο και αυτοπεριοριζόμενο με έγκαιρη εκπαίδευση εξισορρόπησης πίεσης· σοβαρές περιπτώσεις (αιμοτυμπανία, διάτρηση) είναι ασυνήθιστες.
• Συμπίεση παραρρινίων (βαροραυσίτιδα) — λιγότερο συχνή από τις επιπτώσεις του μέσου ωτός· αντιμετωπίζεται με αποσυμφορητικά και βραδύτερη συμπίεση.
• Πνευμονικό βαρότραυμα — σπάνιο αλλά σοβαρό· ο κίνδυνος μειώνεται με προσεκτική επιλογή ασθενών και αποκλεισμό της φυσαλιδώδους νόσου.
• Τοξικότητα οξυγόνου ΚΝΣ — εκδηλώνεται ως γενικευμένος επιληπτικός σπασμός κατά τη συνεδρία· σπάνια στα σύγχρονα πρωτόκολλα (≤2.5 ATA, ≤90 λεπτά). Η τυπική αντιμετώπιση είναι η μείωση του εισπνεόμενου οξυγόνου, η κάθοδος στο επίπεδο της θάλασσας μετά τη λήξη του σπασμού και η προσεκτική επανεκτίμηση.
• Πνευμονική τοξικότητα οξυγόνου — αθροιστική και δοσοεξαρτώμενη· σχετική σε μακρές πορείες θεραπείας.
• Αναστρέψιμη μυωπία / διαθλαστική μεταβολή — έχει περιγραφεί σε μακρές πορείες θεραπείας (συνήθως αναφέρεται ότι υποχωρεί σε εβδομάδες έως μήνες μετά το τέλος της πορείας).
• Άγχος εγκλεισμού — αντιμετωπίζεται με επιλογή θαλάμου, ήπια μουσική και προθεραπευτική έκθεση.
• Υπογλυκαιμία — σε διαβητικούς ασθενείς υπό ινσουλίνη ή σουλφονυλουρίες· παρακολούθηση και ρύθμιση κατά περίπτωση.

Προθεραπευτικός έλεγχος

Ο τυπικός προθεραπευτικός έλεγχος σε υπηρεσίες HBOT συνήθως περιλαμβάνει:

• Αξιολόγηση τυμπανικής μεμβράνης και έλεγχο λειτουργίας σάλπιγγας Ευσταχίου.
• Ιστορικό παραρρινίων· αξιολόγηση από ΩΡΛ όπου ενδείκνυται.
• Απεικόνιση θώρακα όπου υπάρχουν παράγοντες πνευμονικού κινδύνου.
• Επανεξέταση φαρμακευτικής αγωγής για χημειοθεραπευτικούς παράγοντες και δισουλφιράμιο.
• Έλεγχος εγκυμοσύνης (όπου ισχύει).
• Ιστορικό επιληπτικών κρίσεων.
• Εξέταση κλειστοφοβίας / άγχους.
• Διευθετήσεις παρακολούθησης γλυκόζης για διαβητικούς.
• Καρδιολογική αξιολόγηση σε ασθενείς με σημαντική στεφανιαία ή συμφορητική καρδιακή νόσο.

Κριτήρια διακοπής

Η θεραπεία πρέπει να διακόπτεται ή να τροποποιείται ουσιαστικά στις ακόλουθες περιπτώσεις:

• Νέος πνευμοθώρακας κατά τη διάρκεια συνεδρίας.
• Συμβάν τοξικότητας οξυγόνου ΚΝΣ (επιληπτικός σπασμός) — τροποποίηση πρωτοκόλλου ή διακοπή.
• Αποτυχία εξισορρόπησης πίεσης μέσου ωτός παρά την εκπαίδευση και την παρέμβαση ΩΡΛ.
• Επίμονο σοβαρό ανεπιθύμητο συμβάν χωρίς εντοπίσιμο μετριασμό.
• Διακοπή από τον ασθενή λόγω άγχους ή δυσανεξίας μη αντιμετωπίσιμης μέσω τυπικών υποστηρίξεων.
• Ταυτόχρονη χορήγηση χημειοθεραπευτικού παράγοντα απόλυτης αντένδειξης που δεν μπορεί να ανασταλεί.